ILO’nun kuruluşu, üçlü yapısı ve iş sağlığı ve güvenliği alanındaki temel sözleşme ve rehberleri.
Uluslararası Çalışma Örgütü (International Labour Organization – ILO), çalışma hakları, uluslararası çalışma standartları ve iş sağlığı ve güvenliği alanlarında faaliyet gösteren uzmanlaşmış bir Birleşmiş Milletler kuruluşudur.
ILO 1919 yılında kurulmuştur ve 1946 yılında Birleşmiş Milletler sisteminin ilk uzman kuruluşu olmuştur. Örgütün temel amaçları sosyal adaleti güçlendirmek, insana yakışır işi desteklemek, çalışanların haklarını korumak ve güvenli çalışma koşullarının gelişmesine katkı sağlamaktır.
ILO Anayasası ve Philadelphia Bildirgesi
ILO’nun kuruluş amaçlarını, organlarını ve çalışma yöntemlerini düzenleyen bir Anayasası bulunmaktadır. 1944 yılında kabul edilen Philadelphia Bildirgesi, ILO’nun amaç ve hedeflerini yeniden ifade etmiş ve daha sonra ILO Anayasası’nın eki hâline gelmiştir.
Philadelphia Bildirgesi; emeğin bir meta olmadığını, ifade ve örgütlenme özgürlüğünün ilerleme için gerekli olduğunu ve yoksulluğun herkesin refahı için tehlike oluşturduğunu vurgulayan temel ilkeleri içerir.
Üçlü yapı
ILO’yu diğer uluslararası kuruluşlardan ayıran temel özelliklerden biri üçlü yapısıdır. Hükûmet, işçi ve işveren temsilcileri standartların hazırlanması ve çalışma politikalarının geliştirilmesi süreçlerine birlikte katılır.
Bu yapı, çalışma hayatına ilişkin sorunların yalnızca kamu otoriteleri tarafından değil, sosyal tarafların katılımıyla değerlendirilmesini amaçlar.
İSG alanındaki temel ILO belgeleri
ILO’nun iş sağlığı ve güvenliği alanındaki başlıca belgeleri arasında şunlar yer alır:
- 155 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin Sözleşme: Ulusal İSG politikası ile işveren ve çalışanların sorumluluklarına ilişkin temel çerçeveyi belirler.
- 161 sayılı İş Sağlığı Hizmetlerine İlişkin Sözleşme: İş sağlığı hizmetlerinin görevleri, önleyici yaklaşımı ve organizasyonuyla ilgilidir.
- 187 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliğini Geliştirme Çerçeve Sözleşmesi: Ulusal İSG sistemi, programı ve önleyici güvenlik kültürünün sürekli geliştirilmesini ele alır.
- ILO-OSH 2001 Rehberi: Kuruluşlarda iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin kurulmasına yönelik uygulama ilkeleri sunar.
Ulusal düzenlemelere etkisi
ILO sözleşmeleri, üye devletler tarafından onaylandığında ulusal hukuk ve uygulamalar için bağlayıcı yükümlülükler doğurur. Tavsiye kararları ve rehberler ise politika geliştirme ve iyi uygulama bakımından yol gösterir.
ILO; uluslararası standartların hazırlanması, teknik destek, araştırma ve bilgi paylaşımı yoluyla ülkelerin daha güvenli ve sağlıklı çalışma ortamları oluşturmasına katkıda bulunur.